Tekstilde Toz ve Ses Ölçümü

Tekstilde İSG ölçümleri çalışan sağlığı açısından çok önemlidir. Tekstil çalışanlarında; kişisel gürültü ve kişisel toz maruziyet testleri yıllık olarak kontrol altında tutulmalıdır. Tekstil Konfeksiyonları, dokuma ve örme fabrikaları, tekstil atölyelerinde ses ve toz ölçümü, solunabilir tekstil tozu ölçümü, termal konfor şartlarının belirlenmesi, termal konfor ölçümleri,ses ölçümü, dokuma gürültü ölçümü, tesktil toz, örme toz, dokuma toz ve aydınlatma ölçümü çalıan sağlığını etkileyen faktörlerdir.
Tekstil sektörü iş sağlığı ve güvenliği açısından oldukça riskli bir sektördür. Sektör içerisinde de iplik-dokuma-örme-terbiye işletmeleri konfeksiyon işletmelerine göre daha fazla risklidir. 
Tekstil sektöründe; dokuma, örme, triko, ütü paket, dikim atölyesi, kesim atölyesi,  konfeksiyon, kot yıkama vb. alanlarda faaliyet veren işletmeler; LCW, ZARA, MARKS AND SPENCER, GEOGRE, H&M vb. markalara çalışmak için audit (odit) denetimlerini geçirmeleri gerekmektedir. Tekstil sektöründe AUDİT denetimleri için danışmanlık,  SEDEX denetimi ölçümleri, BSCI denetim ölçüm ve kontrolleri DİSNET ölçüm ve muayenleri, periyodik muayeneler, iç ortam ölçüm hizmetleri laboratuvar ve fenni muayene  hizmetleri vermekteyiz.

İplik-Dokuma-Örme İşletmeleri :
-Yüksek gürültülü
-Diğer işletmelere göre tozlardan kaynaklı riskler daha fazladır.
-Tehlikeli kimyasal madde kullanımı çok azdır. Kimyasallardan kaynaklı riskler azdır.
-Teknolojik gereklerden dolayı termal konfor şartları kötüdür. Özellikle pamuk ile yapılan
çalışmalarda ortamda yüksek nem ve sıcaklık bulunmak zorundadır.

İplik, dokuma gibi gürültü seviyesi fazla olan işler yapılacak tesisler kurulurken, bina duvarları ses emici, zemin ise titre şimi engelleyecek şekilde inşaa edilmemekte, bu durum sesin duvarlardan yansıması nedeniyle gürültü seviyesini arttırmaktadır.
Gürültülü işlerde (dokuma, iplik vb) işyeri binasının işe uygun olması, duvarlarda ses emici malzeme, zeminde titreşim önleyici malzeme kullanılarak, gürültü düzeyinin azaltılması sağlanmalıdır.

Terbiye İşletmeleri:
-Makine ve kimya sektörlerinin bir karışımı olarak düşünebilir. Boyama makineleri ve kimyasal maddeler kullanılarak işlemler gerçekleştirildiğinden kimyasallardan kaynaklı tehlikeler daha fazladır.
-Gürültü ve toz kaynaklı tehlikeler mevcuttur.
Konfeksiyon İşletmeleri:
-Gürültü ve toz kaynaklı tehlikeler mevcuttur.

TEKSTİL TOZLARINDAN KAYNAKLI TEHLİKELER

Tekstil sektöründe tozlardan kaynaklı bissinoz ve silikozis denilen 2 ayrı meslek hastalığı vardır.

BİSSİNOZ

Bissinoz genel olarak başta pamuk olmak üzere keten, jüt, kenevir, kendir, sisal gibi doğal liflerin tozlarına uzun yıllar boyunca maruz kalınması sonucu oluşan tekstil sektörüne özgü bir mesleki akciğer hastalığıdır.

Pamuk tozuna maruziyetin meslek hastalığına yol açabileceği 1705 yılında Ramazzini tarafından öne sürülmüştür Ramazzini kendir, keten ve pamuk dokuyanların uğraştıkları meslek nedeniyle daha sağlıksız olduklarını gözlemlemiştir Collis, 1909 yılında yaptığı bir çalışmada dokuma fabrikalarının tarak bölümünde çalışanlarda %74 oranında Pazartesi semptomlarına(bissinoz belirtisi) rastlamıştır

Pamuk toplandıktan sonra konfeksiyon aşamasına kadar tüm işlemler sırasında pamuk tozu oluşur. Oluşan pamuk tozlarına maruz kalınması obstrüktif bir hastalık olan bissinozise neden olmaktadır. Bissinoza özgü belirtiler;

İşten uzaklaşınca ya da tatilden sonraki ilk iş günü, işe başladıktan 3-4 saat sonra, göğüste sıkışma hissi, nefes darlığı, öksürük, bazen ateş gibi yakınmaların ortaya çıkması, “Pazartesi ateşi” yada Pazartesi sendromu,

Bu yakınmaların takip eden iş günlerinde şiddetinin giderek azalması,

Bir sonraki çalışma haftasında da aynı ritmik özelliği sürdürmesidir. Hastalığın ilerleyen dönemlerinde göğüste sıkışma vb belirtiler haftanın diğer günlerine de yayılır, öksürük artar, önce kuru öksürük söz konusudur, sonra öksürüğe balgam eklenir. Süresi yıllara uzanan bir dönemde öksürük, balgam, nefes darlığı ile birlikte iş göremezlik meydana gelir.

Bissinozun Önlenmesi için Alınması Gerekli Tedbirler;  Tozu Kontrolü İşletmeler kurulurken ortama mümkün olduğunca az toz yayılacak şekilde kurulmalıdır. Özellikle gelişen teknoloji ile bu konuda önemli gelişmeler olmuştur. Bugün yeni kurulan fabrikalarda pamuk tamamen kapalı sistemlerde pünomatik olarak işlem görmekte ve taşınmaktadır. Bu çalışmanın önceki bölümlerde gösterildiği üzere pamuk teleflerini bile otomatik olarak balyalayan sistemler mevcuttur. Ancak şu da bir gerçektir ki, teknoloji ne kadar ilerlese de toz yayılımı tam olarak kontrol altına alınamamakta ve zaman geçtikçe bu sistemlerde bakım, tamirat, yıpranma vb durumlar sebebiyle bozulmalar, yayılan toz miktarında artış olabilmektedir. Özellikle belli kapasitede kurulan klima tesisatları bir süre sonra tıkanmalar sebebiyle kapasitesi azalmakta ve toz emiş kapasitesi düşmektedir. Bu sebeple gerek klima tesisatı gerekse diğer makine ve tesisatların gerekli bakımları yapılarak toz yayılımının artması önlenmelidir. Klima tesislerinde toz süzecek özel tipte filtreler bulunmalıdır.

SİLİKOZİS

Silikozis mesleki akciğer hastalıkları sınıflamasında, pnömokonyozlar başlığı altında değerlendirilen bir hastalıktır. Pnömokonyoz, sözcük anlamı olarak “tozlu akciğer” demektir.

Pnömokonyozları, akciğerde mineral tozun birikmesi ve bu birikime verilen doku reaksiyonu olarak tanımlamak mümkündür. Silikozis bir pnömokonyoz türü ve bilinen en eski meslek hastalıklardan biridir. Üstelik mesleki akciğer hastalıkları arasında en sık görülen olma özelliğini de taşımaktadır.

Belirtileri: nefes darlığı, ileri dönemlerde öksürük balgam sağ kalp yetmezliği geliştiğinde boyun damarlarında genişleme, Karaciğer büyümesi, ayaklarda ve karında şişme ve tüberküloz gelişirse ateş, zayıflama ve kanlı balgam görülebilir.
tekstil toz sinir degeri


Genel olarak Tekstil Sektöründe risk faktörlerini aşağıdaki gibi sıralayabiliriz;
1. Ortam ve Kişisel Solunabilir Toz
2. Ortam ve Kişisel Gürültü
3. İşyeri Işıklandırması (Aydınlatma)

4. İşyeri sıcaklık nem ve hava akım şartları (Termal Konfor Şartları)
5. Tehlikeli Kimyasallardan Kaynaklanan riskler
Tekstil atölyelerinde Temizleme Odası alanlarında kimyasal maruziyeti insan sağlığı açısından önemlidir.

TEKSTİL SEKTÖRÜNDE İŞ EKİPMANLARINDAN KAYNAKLANAN RİSKLER

Çağımızda her sektörün kendine has makine ve ekipmanları olmasına rağmen bazı makinalar ise neredeyse bütün sektörlerde kullanılmaktadır. Bu makinalar; Forklift, vinç, asansör, kompresör, buhar kazanı, sıcak su kazanı, havalandırma tesisatı gibi makinalardır. Tekstil sektöründe de yaygın olarak kullanılan bu makinalar ile ilgili alınması gereken temel önlemler aşağıda belirtilmiştir.

FORKLİFT PERİYODİK KONTROLÜ:

Forkliftler yetkili operatörler tarafından kullanılmalı, başkaları tarafından kullanılmasını önleyecek tedbirler alınmalıdır. Operatör, forkliftin devrilmesi durumunda direksiyona tutunması, forkliftten atlamaya çalışmaması konusunda bilgilendirilmelidir.

Forkliftlerde geri viteste iken sesli ve ışıklı alarm veren ikaz sistemi olmalıdır. Bu sistem her zaman faal olmalıdır.

Forkliflerin aynaları olmalıdır.

 3 ayda bir kez yetkin bir makine mühendisi tarafından kaldırma testleri ve kontrolleri yapılarak uygun bir rapor düzenlenmelidir. Bu raporlarda eksik hususlar belirtilmişse hemen giderilmelidir.

 İşletme içinde ve bahçesinde keskin dönüşlerin bulunduğu kısımlara küresel aynalar yerleştirilmelidir. Forklift ve yaya yolları işaretlerle ayrılmalıdır.

Forkliftlerde operatör yanında başka birisinin binmesi önlenmelidir.

Forkliftlerde yükler mümkün olduğunca yere yakın taşınmalı ve iş bitince yük askıda bırakılmalıdır. Kayma, dağılma riski bulunan yüklerin taşınmasında özel önlemler alınmalıdır.

 -Kapalı alanlarda ortam havasını kirletecek ve egzozundan çıkabilecek kıvılcımlar yüzünden yangına sebep olacak dizel forkliftler yerine elektrikli forkliftler kullanılmalıdır.

VİNÇ PERİYODİK KONTROLÜ

 3 ayda bir kez yetkin bir makine mühendisi tarafından kaldırma testleri ve kontrolleri yapılarak

uygun bir rapor düzenlenmelidir. Bu raporlarda eksik hususlar belirtilmişse hemen giderilmelidir.

Vinç kancalarında emniyet mandalı olmalıdır.

Vinçlerin taşıma kapasiteleri görünür bir şekilde yazılmış olmalıdır.

Vinçlerde alt / üst ve baş/son limit siviçleri bulunmalıdır. Bu siviçler yük en üst/alt ve baş/son konuma geldiği zaman vinci durdurmalıdır.

YÜK ASANSÖRÜ PERİYODİK KONTROLÜ

 3 ayda bir kez yetkin bir makine mühendisi tarafından kaldırma testleri ve kontrolleri yapılarak uygun bir rapor düzenlenmelidir. Bu raporlarda eksik hususlar belirtilmişse hemen giderilmelidir.

 asansörlerde her katta kat kontağı bulunmalı, asansör kata gelip durmadan asansör kapısı açılmamalıdır.

Özellikle yük asansörlerinin bulunduğu kat kenarlarında yüksekten düşmeye karşı gerekli önlemler (korkuluk vb) alınmalıdır. Bina dışına kurulan asansörlerin zemine indiği yerler koruma altında olmalıdır.

Asansörlerin taşıma kapasiteleri görünür şekilde yazılarak belirtilen yükten daha fazla yük yüklenmesi önlenmelidir.

BASINÇLI KAP PERİYODİK KONTROLÜ

Kompresörler, buhar /sıcak su kazanları ve hidrofor gibi basınçlı kapların yılda bir kez yetkin bir makine mühendisi tarafından hidrostatik basınç testleri ve kontrolleri yapılarak uygun bir rapor düzenlenmelidir. Bu raporlarda eksik hususlar belirtilmişse hemen giderilmelidir. Özellikle belli basınçlara ayarlanmış emniyet ventillerinin açılmaması gibi noksanlar hayati önem taşımaktadır.

Kompresörlerin hava tankları, buhar kazanları gibi basınçlı kaplar bir patlama anında parçalara ayrılarak şarapnel etkisi oluşturduğundan işçilerin bulunmadığı patlamaya dayanıklı bölümlerde bulunmalıdır. Bir patlama anında basıncın yan duvarlara dolayısıyla işçilere ve işyerine çok zarar vermemesi için çatısı hafif malzemeden yapılmalı, patlama basıncı buradan tahliye edilmelidir.

Buhar kazanları kazancı belgesine sahip operatörlerde işletilmelidir.

HAVALANDIRMA TESİSATI PERİYODİK KONTROLÜ

Tekstil sektörü tozlu bir sektör olduğundan ve bazı aşamalarda belli termal şartların (sıcaklık ve nem oranı) mesleki gereklilik olmasından dolayı havalandırma tesisatı büyük önem arz etmektedir.

Havalandırma ve emiş tertibatının gücü işyerine en az toz yayılacak şekilde seçilmelidir.

Havalandırma tesisatının 3 ayda bir kontrol ve bakımı yapılarak havalandırma ve emiş kapasitesinin sabit tutulması işletme içindeki tozun ortama yayılmaması açısından çok önemlidir. Çoğu işletmelerde toz emiş kapasitesi bakımsızlık ve tıkanmalar nedeniyle azalmakta bu da ortama daha çok toz yayılmasına sebep olmaktadır.
Çırçır: İplik üretiminde istenmeyen koza kabuk kırıntıları, yaprak kırıntıları, tarladan bulaşmış toz toprak, bakteri vb. maddelerle karışık halde bulunan çiğitli pamuğun; ham pamuk liflerine ve çiğite ayrıştırılması işlemidir.

Harman-Hallaç: Pamuğun balyalardan otomatik makinalarla küçük boyutlarda yolunarak balyaların açılması ve içindeki toz vb. yabancı maddelerden temizlenmesinin sağlanmasıdır.

Tarak: Birbirine karışmış halded bulunan ve ayrılabilmesi zor olan pislikler içeren elyafın iplik haline getirilebilmesi için temizlenmesi ve birbirine paralel hale getirilmesi işlemidir.

Cer: Tarak ve penyözden alınan ve kalınlığı her yerinde aynı olmayan şeritlerin ince ve kalın yerlerinin düzeltilmesidir.

İplik Eğirme: Cer işleminden sonra iplik haline getirme işlemidir.

Bobinleme: Bobinleme makinaları vasıtasıyla fazla miktarda ipliğin sarılmak suretiyle bobinlere aktarılmasıdır.

Dokuma Kumaş Üretimi: Dokuma makinasına takılan leventlerden gelen çözgü iplikleri arasından atkı ipliklerinin; rapiyer denilen esnek kancalarla, mekikli ya da mekikcikli sistemlerle, su jeti sistemiyle yada hava jeti sistemi ile geçirilmesi ve tarağın tefeleme hareketi ile atkı ve çözgü iplikleri sıkıştırılması suretiyle kumaş elde yöntemidir.

Örgü Kumaş Üretimi: Bir ya da daha fazla iplikten oluşan ve iç içe geçen iplik ilmeklerinden meydana gelen tekstil yüzeylerinin üretimidir.

Ön terbiye işlemleri: Tekstil terbiyesinin başlangıcında, diğer terbiye işlemlerine hazırlık olarak ve mamulün görünümünü güzelleştirmek için yapılan, mamuldeki yabancı maddeleri uzaklaştırma işlemlerinin tümü.

Yakma işlemi: Kumaş üzerinde bulunan hav tabakasını yok etmek ve böylelikle kumaş yüzeyine bir düzgünlük kazandırmak amacıyla yapılan işlemdir.

Haşıl Sökme: Pamuklu mamul üzerinde bulunan, su itici özelliğe sahip, tekstil materyaline sert ve dökümü engelleyen bir tutum veren haşıl maddelerinin giderilmesi işlemidir.

Bazik İşlem: Ham pamuklu mamulleri alkali çözeltiye tabi tutmak suretiyle yüksek düzeyde su emici hale getirmektir.

Ağartma: Gerek beyaz olarak kullanılacak malların, gerekse boyanacak ve basılacak pamuklu mamullerin hidrojen peroksit, sodyum hipoklorit vb. maddeler kullanılarak ağartılması işlemidir.

Merserizasyon: Yalnızca pamuk elyafına özgü bir işlem olup, pamuklu iplik, dokuma ya da örme kumaşlarda kalıcı bir parlaklık kazandıran ön terbiye işlemidir.

Boyama: Ön terbiye işlemlerinden sonra genellikle toz halindeki boyarmaddeler ile çözelti içerisinde boyama işlemidir. Üretimin değişik basamaklarında (elyaf, iplik, kumaş boyama vb.) yapılabilmektedir.